در چند دهه گذشته، كيفيت در توليد يكي از اساسي ترين و مهم ترين موضوعات مطرح در صنايع كشورهاي صنعتي بوده و به تدريج اين عامل مهم به صنعت كشورهاي در حال توسعه نيز وارد گرديده است. گرايش به كيفيت ابتدا به صورت كنترل كيفيت محصول نهايي مطرح و پياده شد . پس از چندي با توجه به اهميت آن در افزايش فروش و گسترش بازار ، شركتهاي توليدي علاوه بر محصول نهايي، كنترل كيفيت مواد اوليه و خام مورد استفاده براي توليد را مورد توجه قرار دادند پس از ان كنترل و رايند توليد و ازمايشات و نمونه برداري در حين توليد نيز بدان افزوده شد با گذشت زمان راه كارهاي تازه و تازه تر چهره نمود و سرانجام كيفيت مفهوم جامع تر و عميق تري پيدا كرد بطوريكه امروز ازمرغوبيت نهايي به رضايت خريدار و مشتري تغيير يافته است.

امروزه در عرصه بين المللي، رعايت استانداردهاي كيفي در توليد و عرضه محصولات از چنان اهميتي(International Standardization برخوردار است كه سازمان جهاني استاندارد ايزورا بر آن داشته تا استانداردهاي بين المللي سيستم كيفيت دو سوم به استانداردهاي Organization) ايزو 9000 را تد وين و معرفي نمايد . امروزه رعايت اين استاندارد چنان اهميتي يافته كه اكثر كشورهاي اروپايي كسب گواهينامه هاي مربوطه به آنرا شرايط اوليه درداد و ستد هاي خويش اعلام كرده اند و موج به كارگيري اين استانداردها بسياري از كشورهاي جهان را فرا گرفته است.
سازمان جهان استاندارد در سال 1987 استانداردهاي مديريت تضمين كيفيت با شماره سري 9000 را براي اولين بار منتشر كرد . همگام با جهان شدن تجازت و درهم شكستن مرزهاي جغرافيايي در مناسبات اقتصادي و بازرگان، كاميابي و توسعه پايدار موسسات توليدي و تجاري بيش از پيش به عواملي مانند نوآوري در محصول ، كيفيت برتر و قيمت رقابتي وابسته مي شود و اين امر ضرورت جديدي را براي بنگاههاي اقتصادي ايجاب مي كند . تاكيد و توجه به كيفيت در فرآورده ( كالا يا خدمات) از جمله اين ضرورت ها است كه استانداردهاي مديريت ايزو 9000 توجه را از كيفيت فرآورده ها به كيفيت فرآيندهاي ايجاد فرآورده جلب كرده و بر اين اساس استوار است كه ايجاد و حفظ كيفيت، مسئوليت يك بخش خاص نيست ، بلكه مسئوليت مشترك تمامي بخش هاي يك سازمان به ويژه مديريت آن است . گواهينامه ايزو 9000 نيز ضامن وجود سيستم ها به روشهاي اصولي مدون و مستمر در كليه سطوح موثر بر كيفيت در يك شركت و تضمين كننده اعتماد و اطمينان مشتري است.

 

ايزو چيست؟ (International Standardization Organization)
سازمان جهاني استاندارد (ايزو) يك سازمان بين المللي تخصصي جهت تدوين استانداردهاي بين المللي است كه در حال حاضر از مجموعه سازمانهاي استاندارد ملي حدود 130 كشور جهان تشكيل شده است . ايزو از حدود 180 كميته فني تشكيل شده است . هدف ايزو ارتقاء توسعه استاندارد و فعاليت هاي جهاني بين المللي و توسعه همكاريهاي بين المللي در زمينه هاي اقتصادي، تكنولوژيك ، علمي و فرهنگي توام است . نتايج ت لاشهاي فني ايزو، تحت عنوان استانداردهاي بين المللي، چاپ ومنتشر مي شوند.

چه كسي سري استانداردهاي ايزو 9000 را تدوين نمود؟
671 ) در سال 1979 براي هماهنگي فعاليتهاي ISO/TS) كميته فني 176 سازمان جهاني استاندارد بين المللي در زمينه مديريت كيفيت واستانداردهاي ت ضمين كيفيت تاسيس گرديد . زير كميته يك ،جهت توافق زبان و اصلاحات مشترك تاسيس گرديد . اين كميته در سال 1989 استاندارد بين المللي 8402 را كه واژه نامه كيفيت مي باشد تحت عنوان واژه نامه سيستمهاي كيفيت تدوين و منتشر نمود.
در طي همين دوره، زير كميته شماره دو ، بر اي تدوين استانداردهاي سيستم هاي كيفيت نيز تاسيس گرديد كه نتيجه نهايي آن سري استانداردهاي ايزو 9000 بود كه در سال 1987 به چاپ رسيد .
 

خانواده استاندارد و كيفيت ايزو 9000 چيست؟
استانداردهاي سري ايزو 9000 بطور كلي در سه دسته طبقه بندي مي شوند:
الف- استانداردهاي مربوطه به مديريت كيفيت و عناصر سيستم كيفيت ( سري ايزو 9004)

ب- استانداردهاي مربوط به الگوهاي تضمين كيفيت (ايزو 9001 و 9002 و 9003)
ج- ساير استانداردهاي راهنما و حمايت كننده  (ايزو 8402 و سري ايزو 1900 و سري ايزو 1900)
استاندارد ايزو 9001 در و اقع مديران يك سازمان را چه توليدي باشد يا خدماتي در انتخاب كاربرد استانداردهاي مديريت كيفيت و تضمين كيفيت راهنمايي ميكند، از آن جمله كه مناسب ترين الگوي9004 مديران سازمان را ياري - 9004 و 2 - تضمين كيفيت براي آنان كدام است و استانداردهاي ايزو 1مي دهد كه چگونه سيستم 9003 تحت عنوان ، مديريت كيفيت را در سازمان خود برقرار نمايند.استانداردهاي ايزو 9001 تا 9002 الگوهاي تضمين كيفيت ، پذيرفته شده اند و صدور گواهينامه برا ي سيستم هاي كيفيت بر حسب انطباق با يكي از اين استانداردها صورت مي گيرد.
 

آيا استانداردهاي ايزو 9000 تغيير مي كنند؟
تمامي استانداردهاي ايزو بر طبق پيش نويس هاي مربوطه مي بايستي هر پنج سال يكبار مورد بازنگري قرار گيرند تا مورد تائيد مجدد و يا تغيير قرار گيرند و يا جمع آوز ي شوند . كميته فني 176 ايزو بازنگري دو مرحله اي را در سال 1990 آغاز نمود كه مرحله اول آن در سال 1994 در قالب ايزو 9001 ويرايش 1994 به پايان رسيد و مرحله دوم از سال 1996 آغاز شده است . توجه به نيازها و خواسته هاي مشتري از علل مهم اعمال تغييرات در اين استانداردها بوده است . اين امر نتيجه بررسي و تحقيق جهاني است كه كميته فني 176 در سال 1997 در مورد 1120 مشتري واستفاده كننده انجام داده و منجر به نتايج زير شده است:
• استانداردهاي ايزو 9000 بايستي سازگاري و همگوني بيشتري با استانداردها ي ايزو 14000 داشته باشد.
• استانداردها ي ايزو 9000 بايستي ساختار فرآيند گرا داشته باشند.
• استانداردهاي ايزو 9000 بايستي امكان حذف الزاماتي را ممكن است براي سازمانهايي كاربرد نداشته باشد فراهم آورند.
• استانداردها ي ايزو 9000 بايستي نشان دهنده بهبود مستمر و پيشگيري از بروز عدم مطابقت باشند.
• ويرايش 1994 بيشتر به موثر بودن مي پردازد حال آنكه ويرايش جديد لازم است به موثربودن و كارايي به طور همزمان اهميت دهد.
• ويرايش جديد ايزو 9004 لازم است در جهت تحقق اهداف همه طرفهاي ذينفع از قبيل ، صاحبان سرمايه ، مالكان، كاركنان ، عرضه كنندگان و حتي جامعه حركت كند.
• استانداردها بايستي به كارگيري آسان ، درك راحت و كاربرد زبان وواژگاني واضح را مد نظر قرار دهند.
 

باز سازي و تثبيت استانداردهاي ايزو 9000
خانواده استانداردها ي ايزو 9000 در سال 2000 شامل چهار استاندارد اوليه زيراست:
8402 و ايزو : • ايزو 9000:2000 سيستم مديريت كيفيت ، مفاهيم و تعاريف ( جانشين 1994
1994 انتخاب و استفاده ) :9000-1
( • ايزو 9000:2000 سيستم مديريت كيفيت ، الزامات (جانشين ايزو 9000 و 9002 و 9003
9004 سيستم مديريت كيفيت . راهنما : • ايزو 2000
• ايزو 19011 راهنما جهت مميزي سيستم ها ي مديريت كيفيت و سيستمهاي مديريت
زيست محيطي جانشين ايزو 10011
ISO / TS 29001 : استاندارد 2003
با عنوان استاندارد مديريت كيفيت در ISO / TS اين استاندارد توسط كميته فني 67
صنايع نفت، پتروشيمي و گاز طبيعي ( مواد ، تجهيزات و ساختارهاي غير محلي و فراساحلي
و ISO / TS براي صنايع نفت، پتروشيمي و گاز طبيعي ) تهيه شده و براي انتشار بعنوان يك
بويژه جهت صنايع نفت ، پتروشيمي و ISO بمنظور ارائه الزاماتي اضافه بر 9001:2000
مورد پذيرش قرار گرفت. ISO / TS گاز طبيعي توسط 67